2017.06.23 - imieniny: Wandy, Zenona, Prospera, Agrypiny

Historia - Samuel Twardowski

Samuel ze Skrzypny Twardowski szlachcic, sarmata, wybitny poeta baroku, dzierżawca i zarządca Zdun

Skąd pochodził?

Samuel ze Skrzypny Twardowski (1600 ?-1661) pochodził ze średniozamożnej rodziny szlacheckiej, posesjonatów Lutyni w powiecie kaliskim. Po straceniu rodowego majątku przebywał na dworach możnych panów. Łaciny i kultury klasycznej uczył się w znanym kolegium jezuickim w Kaliszu. Najprawdopodobniej, już wtedy podejmował pierwsze próby pisarskie. Jego talent docenił książę Krzysztof Zbaraski, który mianował Samuela swoim osobistym sekretarzem. Ten towarzyszył księciu w poselstwie do Stambułu (1622-1623), gdzie negocjowano warunki pokoju z Turkami zawartego po bitwie pod Chocimiem w 1621 r. Po powrocie ze Stambułu Samuel napisał wspomnienia - poemat epicki - "Przeważna legacja Krzysztofa Zbaraskiego do Turek". W podzięce za przyjaźń i wierną służbę książę Zbaraski zapisał poecie dożywotnią dzierżawę w Zarubinach pod Zbarażem.

Samuel Twardowski

(Fot.) Współczesny wizerunek poety namalowany przez poznańską artystkę Danutę Waberską

Jak znalazł się w Zdunach?

Po śmierci Zbaraskiego Samuel trafił na dwór księcia Janusza Wiśniowieckiego, gdzie w 1640 r. spotkał Piotra Sieniutę – magnata, który po swoim ojcu Abrahamie dziedziczył dobra w Wielkopolsce. W roku 1642 r. Samuel otrzymał w dzierżawę od Piotra Sieniuty – Starygród, Dzierdżanów i Zalesie Wielkie oraz Zduny.

W latach 1648 - 1649 wybuchło powstanie Chmielnickiego. Zarubince zostały splądrowane i spalone. Samuel podjął decyzję o przyjeździe do Wielkopolski. Razem z żoną Elżbietą (z Gaju) Obornicką oraz trzema synami i przedwcześnie zmarłą córeczką Marianną mieszkał głównie w Zalesiu Wielkim. Po śmierci zarządcy Zdun - Chryzostoma Jaskólskiego, sprawuje również pieczę nad tą miejscowością.

Przeprowadzone w Zdunach wykopaliska archeologiczne, odkryły miejsce po czterech rezydencjach szlacheckich, zlokalizowane blisko parafialnego kościoła. Jeden z dworków należał do Samuela. Podczas prac znaleziono fragmenty porcelanowej zastawy, najprawdopodobniej należącej do Samuela. Ten jedyny materialny ślad po wielkim poecie w Zdunach przechowywany jest w tutejszej Izbie Muzealnej.

Wykopaliska archeologiczne w Zdunach prowadzone były w latach 1997  1998

(Fot.) Wykopaliska archeologiczne w Zdunach prowadzone były w latach 1997 - 1998

Takiej zastawy używał Samuel Twardowski

(Fot.) Takiej zastawy używał Samuel

Wiadomo, że Samuel angażował się w życie codzienne lokalnej społeczności. W roku 1644 uczestniczył w rozsądzeniu konfliktu wśród kobylińskich rzemieślników. W Zdunach i Zalesiu Wielkim tworzył swoje ostatnie dzieło - epopeję "Wojna domowa z Kozaky i Tatary", która zainspirowała Henryka Sienkiewicza do napisania "Ogniem i mieczem". Właśnie takiego wyrażenia używał często w swoim utworze Samuel.

Twardowski zmarł latem 1661 r., pochowano go w kościele franciszkańskim w Kobylinie. Nie wiadomo jednak, w której części świątyni spoczęły jego doczesne szczątki. Do naszych czasów nie zachował się jego nagrobek. W 2002 r. ufundowano nową płytę nagrobkową z oryginalnym tekstem epitafium autorstwa poety.

Z czego zasłynął?

Samuel ze Skrzypny Twardowski tworzył w duchu sarmackiego baroku, nawiązywał do antyku oraz twórczości Jana Kochanowskiego. Współcześni mu okrzyknęli go "polskim Wergiliuszem". Tworząc poezję epicką oraz panegiryczną na stałe zapisał się w kanonie polskiej literatury.

Jego najważniejsze utwory to:

  • panegiryk "Książę Wiśniowiecki Janusz" (1648),
  • poemat "Satyr na twarz Rzeczypospolitej" (1640),
  • wierszowane utwory epickie: "Przeważna legacyja." (1633),
  • "Władysław IV" (1649),
  • "Wojna domowa" (1651-1660)

Był także autorem utworów epickich takich, jak:

  • sielanka "Dafnis drzewem bobkowym przemieniła się" (1638)
  • rymowana powieść miłosna "O Nadobnej Paskwalinie" (1655).

Przebywając w Wielkopolsce znalazł Samuel mecenasów w Leszczyńskich i Opalińskich. Dla Bogusława Leszczyńskiego napisał "Pałac leszczyńskich" - poetycki opis Poznania.

Używamy Cookie

Ta strona używa cookie
zgodnie z ustawieniami
Twojej przeglądarki.
Czytaj więcej

Wyrażasz zgodę?

TAK
NIE