2017.09.20 - imieniny: Filipiny, Eustachego, Faustyny, Ireny

Historia - Dzieje miasta

Rys historyczny miasta Zduny od początku istnienia do II wojny światowej

We wczesnym średniowieczu Zduny były miejscowością monarszą. W roku 1266 książę Bolesław Pobożny nadał wsie Zduny i Dziadkowo biskupowi wrocławskiemu Tomaszowi. Rok później hierarcha ten uzyskał od księcia przywilej lokacyjny na prawie średzkim (rodzaj prawa magdeburskiego). Miasto otoczone było wałem ziemnym, posiadało rynek w kształcie kwadratu - obecnie Plac Kościuszki. Na zachód od rynku znajdował się drewniany kościół p.w. św. Jana Chrzciciela i św. Jadwigi.
Plac Kościuszki

(Fot.) Plac Kościuszki na przełomie XIX i XX w. Dawny rynek Zdun Polskich

Zduny Niemieckie

W XVI w. właścicielką miejscowości została Anna Jutroska (w jej dobrach znajdowały się także Jutrosin i Kobylin). W 1633 r. Zduny wykupił w całości ich dotychczasowy współwłaściciel Piotr Sieniuta – bogaty magnat, kalwin. W tym czasie do Wielkopolski głównie ze Śląska i Czech masowo przybywali niemieccy tkacze – wyznawcy protestantyzmu. Szukali tutaj schronienia przed represjami wyznaniowymi. Sieniuta chętnie przyjął wykwalifikowanych rzemieślników z Reichenbach (obecny Dzierżoniów k. Wałbrzycha).

W 1637 r. uzyskał dla nich od króla Władysława IV przywilej lokacyjny pozwalający założyć nową miejscowości – tzw. Zduny Niemieckie. Zlokalizowane zostały one na wschód od średniowiecznego miasta zwanego od tamtego czasu Zdunami Polskimi. Przybysze zwolnieni zostali na kilka lat z obowiązku płacenia podatków, otrzymali również od Sieniuty przywileje gospodarcze i prawo swobodnego praktykowania własnej wiary. Zduny Niemieckie to obecne centrum miasta z rynkiem, ratuszem i przyległymi do niego ulicami.

Ratusz

(Fot.) Rynek - Ratusz - początek XX w. - dawny rynek Zdun Niemieckich

Rynki trzy

Dogodne warunki osadnictwa przyciągały do Zdun coraz więcej osób. To zmusiło Sieniutę do podjęcia decyzji o utworzeniu kolejnej miejscowości dla przybywających protestantów. W 1646 r. powstało Sieniutowo, miejscowość położona na wschód od Zdun Niemieckich (obecne okolice ulic Ostrowskiej i Sulmierzyckiej).

W ten sposób na terenie obecnych Zdun ukształtowały się trzy autonomiczne organizmy miejskie. Każdy z nich posiadał własne władze, rynki, ratusze, cmentarze. W Zdunach Polskich istniała parafia katolicka z kościołem p.w. św. Jana Chrzciciela, w Zdunach Niemieckich i Sieniutowie znajdowały się osobne zbory ewangelickie.

Widok na ulicę w Zdunach

(Fot.) Langestraße (dawna ul. Długa) - dzisiaj ul. Mickiewicza - niegdyś łącząca Zduny Niemieckie z Sieniutowem, pocztówka z okresu zaborów

Komora celna

Korzystna lokalizacja miasta na szlaku komunikacyjno - handlowym prowadzącym z centralnej Polski na Śląsk i dalej na zachód Europy sprawiła, że w 1600 r. na zdunowskim rynku ustawiono komorę celną. Była ona największa w Wielkopolsce. By w niej pracować należało mieć szlacheckie pochodzenie. Z Wielkopolski na Śląsk przewożono zboże, wełnę, pierze, miód, skóry, trzodę chlewną i konie, ze Śląska zaś płótna, sukna, stal, papier, owoce południowe, wino.

Znaczną część wśród przybyłych do Zdun rzemieślników stanowili tkacze i sukiennicy. W 1644 r. powstał nawet cech sukienników. W drugiej połowie osiemnastego stulecia pracowało tutaj 429 tkaczy wełny, 100 sukienników, 464 przędzalników (w Wielkopolsce było ich wówczas 600) oraz 6 foluszy.

Urząd Miasta w Zdunach

(Fot.) Wschodnia część rynku - fragment pocztówki z 1904 r.

Zjednoczenie

W roku 1684 ówczesny właściciel miejscowości – Rafał Leszczyński podjął decyzję o połączeniu Zdun Niemieckich i Sieniutowa. W roku 1761 kolejny właściciel – książę Aleksander Józef Sułkowski złączył je w jedno miasta ze Zdunami Polskimi. Ostatnim polskim właścicielem Zdun był hrabia Maksymilian Mielżyński. W 1888 r. Zduny liczyły 3529 mieszkańców, którzy mieszkali w 433 domach. Wśród zdunowian było 2465 ewangelików, 1014 katolików i 50 Żydów.

Walka o niepodległość

Zduny wraz z Chachalnią, Borownicą i Rudą znalazły się na linii niepodległościowych walk Powstania Wielkopolskiego. Mieszkańcy miasta brali czynny udział w walkach, a wielu z nich poległo. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości miasto leżało na granicy polsko-niemieckiej. Po II wojnie światowej – ze względu na przesunięcie granicy polskiej na zachód – znaczenie Zdun osłabło.

Rathaus - okres okupacji - siedziba władz niemieckich. Budynek przebudowano w latach 70-tych XX w., dziś Urząd Miejski

Używamy Cookie

Ta strona używa cookie
zgodnie z ustawieniami
Twojej przeglądarki.
Czytaj więcej

Wyrażasz zgodę?

TAK
NIE